Są dwa zasadnicze modele rozwoju mowy osób upośledzonych umysłowo. Pierwszy dotyczy osób lekko upośledzonych umysłowo, drugi – jednostek głębiej upośledzonych. Model rozwoju mowy osób lekko niedorozwiniętych umysłowo nie różni się zasadniczo od modelu rozwoju mowy osób z normą intelektualną, ponieważ:

• biologiczne podstawy rozwoju mowy są w obu tych grupach podobne
• mechanizm odbioru wypowiedzi słownych (czyli rozumienie) i mechanizm formowania wypowiedzi słownych (czyli mówienie) jest taki sam u osób lekko upośledzonych umysłowo i normalnych
• rozwój mowy w ontogenezie przebiega u jednych i drugich według tych samych etapów
• zarówno jedni jak i drudzy opanowują ten sam język, aczkolwiek nie na tym samym poziomie
• między sprawnością językową osób lekko upośledzonych umysłowo i osób z normą intelektualną nie ma różnic jakościowych, lecz występują różnice ilościowe.

Natomiast model rozwoju mowy osób głębiej upośledzonych umysłowo różni się zasadniczo od modelu rozwoju mowy osób normalnych, ponieważ:

• jednostki głębiej niedorozwinięte mają ewidentny deficyt biologicznego mechanizmu rozwoju mowy
• osoby te różnią się od jednostek normalnych pod względem ilości i jakości przeprowadzanych operacji językowych
• rozwój mowy osób głębiej upośledzonych jest autonomiczny, żaden bowiem etap tego rozwoju nie stanowi pełnego powielenia analogicznego stadium rozwoju jednostek pełnosprawnych umysłowo
• na każdym z tych etapów (wyrazu, zdania, wypowiedzi) dzieci głębiej niedorozwinięte ponoszą ewidentne straty, które są nie do wyrównania. W wyniku ich kumulowania się kształtuje się język mocno ograniczony, ze specyficzną składnią, semantyką i fonologią.

Niezależnie od stopnia upośledzenia umysłowego, dzieci nim obciążone opanowują ograniczony kod językowy. Rozmiar tego ograniczenia zależy od głębokości niedorozwoju.

Terapia logopedyczna osób upośledzonych umysłowo jest procesem trudnym, żmudnym, często nie przynoszącym spodziewanych efektów, co może być przyczyną zniechęcenia zarówno pacjenta, jak i terapeuty. Dlatego też osoby podejmujące się prowadzenia tego typu zajęć powinny wykazywać określone predyspozycje psychiczne i umiejętności. Logopeda musi dysponować szeroką gamą odpowiednich pomocy i programów. Przywiązywanie jednak zbytniej wagi do niektórych rozwiązań, takich jak możliwość wykorzystania komputera, może być złudne, gdyż osoby upośledzone umysłowo na ogół nie rozumieją  związku między klawiaturą a monitorem. Praca przy komputerze może uatrakcyjnić nudne na ogół ćwiczenia logopedyczne, lecz komputer nie wyręczy terapeuty w rozwijaniu zdolności komunikacji międzyludzkiej, której podstawą jest rozmowa prowadzona w różnych – nie tylko gabinetowych – sytuacjach społecznych.

Zbigniew Tarkowski - Logopedia, wyd. Uniwersytet Opolski 1999